ตัวตนของฉัน ใครนิยาม?

เมื่อการนิยามความเป็นหญิงในสังคมชายเป็นใหญ่ทำร้ายผู้หญิงทุกคน!

...หากคุณเป็นผู้หญิง คุณเคยรู้สึกกังวลไหมว่า

“ความเป็นผ้หญิงของเรายังดีไม่พอ”

...หากคุณเป็นผู้หญิงข้ามเพศ คุณเคยกังวลไหมว่า

“ความเป็นผู้หญิงของเรายังแท้ไม่พอ”

และหากคุณเป็นใครก็ตามที่ไม่พอดีกับกรอบชายจริงหญิงแท้

คุณเคยสงสัยไหมว่าความรู้สึกเหล่านี้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร?

เมื่อสังคมก่อร่างสร้างเพศ ความหลากหลายก็ถูกกีดกันออกไป

มนุษย์เกิดมาพร้อมอวัยวะที่ทำให้เรามองเห็นความแตกต่างทางเพศได้ด้วยตาเปล่า แต่เพศไม่ได้จำกัดแค่เพียงร่างกายเท่านั้น เพราะเพศมีหลายมิติ ทั้งการรับรู้อัตลักษ์ทางเพศ รสนิยมทางเพศ และการแสดงออกทางเพศที่หลากหลายและเป็นประสบการณ์เฉพาะตัวของแต่ละคน ความเป็นหญิงเองก็มีความแตกต่างหลากหลายในสังคมชายเป็นใหญ่ประสบการณ์ความเป็นหญิงมักถูกตีกรอบและให้คุณค่าผ่านร่างกายเท่านั้น เพราะการจำกัดความเป็นหญิงให้อยู่ในพิมพ์เดียวทำให้ควบคุมได้ง่ายและตอบสนองผลประโยชน์ของระบบได้ชัดเจน ตั้งแต่คาดหวังให้แม่เลี้ยงลูก ลูกสาวดูแลบ้าน ไปจนถึงภรรยาต้องเชื่อฟังสามี เมื่อความเป็นหญิงถูกบังคับให้ต้องพอดีกับกรอบนิยามเดียว ความหลากหลายของตัวตนของผู้หญิงก็ถูกกดทับ ความหลากหลายของความเป็นหญิงที่นอกเหนือกรอบ “ผู้หญิงที่ดี” ก็ถูกลดทอนคุณค่า และผู้หญิงคนไหนก็ตามที่ไม่ตรงตามพิมพ์ก็จะถูกทำให้รู้สึกว่า ไม่ดีพอหรือไม่จริงพอ อยู่เสมอ เช่น ผู้หญิงที่มีรสนิยมชอบผู้หญิง ผู้หญิงที่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ หรือผู้หญิงข้ามเพศ ล้วนถูกตีตราว่าเป็นความผิดปกติของความเป็นหญิงกรอบความเป็นหญิงที่คับแคบนี้ แม้จะเป็นเรื่องที่ขัดกับธรรมชาติของมนุษย์ซึ่งมีความหลากหลายอยู่แล้ว แต่กลไกการขัดเกลาทางสังคมกลับเข้มข้นมากพอที่จะทำให้ผู้หญิงจำนวนมากเชื่อว่ากรอบเหล่านั้นคือแก่นแท้ของความเป็นหญิง ต้องอ่อนหวาน ต้องเสียสละ ต้องรับผิดชอบครอบครัว ต้องวางตัวให้เหมาะสม ต้องมีรูปร่างหน้าตาตรงตามมาตราฐานความงามปรากฏการณ์ทางสังคมนี้ ซิโมน เดอ โบวัวร์ นักวิชาการเฟมินิสต์ พยายามจะนำเสนอคำอธิบายผ่านแนวคิด เพศที่สอง (The Second Sex) ว่า “ผู้หญิงไม่ได้เกิดมาเป็นผู้หญิง แต่ถูกทำให้เป็น” หมายความว่า ในสังคมชายเป็นใหญ่ความเป็นหญิงไม่ได้ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด แต่ก่อร่างสร้างขึ้นผ่านสื่อ ค่านิยม ความคาดหวัง และบทบาทที่สังคมกำหนดให้ผู้หญิงต้องเป็นยิ่งตีกรอบเพศ ตัวตนของคนยิ่งเปราะบางเมื่อความเป็นหญิงถูกทำให้มีเพียงกรอบเดียวแถมยังเป็นกรอบที่คับแคบ กลไกทางสังคมที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้คือกระบวนการควบคุม ตรวจตราและลงโทษความเบี่ยงเบนจากกรอบเพศหรือที่เรียกว่า gender policing การตีกรอบเพศยังสร้างวัฒนธรรมที่ทุกคนในสังคม สถาบันในสังคมทั้งบ้าน โรงเรียน วัด สถานที่ทำงาน แม้กระทั่งผู้หญิงด้วยกันเอง ทำหน้าที่ตรวจสอบว่าใคร “เป็นผู้หญิงที่ดีพอ” หรือ “ผู้หญิงที่แท้จริง” ตามนิยามของสังคมชายเป็นใหญ่ยิ่งกรอบเพศแคบเพียงใด gender policing ก็ยิ่งเข้มข้น ผู้หญิงถูกคำถามของคนรอบข้างให้ตรวจสอบ ตรวจตราความเป็นหญิงของตนเองตลอดเวลา ทั้งร่างกายที่ต้องควบคุมให้สวยงามมาตราฐาน พฤติกรรมที่ต้องแสดงออกให้อ่อนหวานแต่ไม่อ่อนแอ ต้องทำงานได้ดีแต่ไม่เด่นกว่าเพื่อนร่วมงานผู้ชาย ต้องมีฝีมือทำอาหาร ต้องทำงานบ้านเก่งวัฒนธรรม gender policing ส่งผลให้ผู้หญิงจำนวนมากต้องใช้ชีวิตอยู่ในสภาวะที่ต้องพิสูจน์ตัวตนของความเป็นหญิงของตัวเองตลอดเวลา พลาดเพียงนิดเดียวก็ถูกตำหนิ ถูกด่า ถูกมองว่าไม่ทำตัวไม่สมกับเป็นผู้หญิง แม้แต่ผู้หญิงที่อยู่ในกรอบก็ต้องคอยประคับประคองภาพลักษณ์และพฤติกรรม เพราะหากวันใดวันหนึ่งแสดงออกนอกเหนือกรอบเพศเพียงเล็กน้อย ก็อาจถูกตัดสินไม่ต่างจากคนที่อยู่นอกกรอบอยู่ดีเมื่อผู้หญิงข้ามเพศถูกกันออกจากนิยามความเป็นหญิง ผู้หญิงในนิยามรูปแบบอื่น ๆ ก็ถูกกันออกไปด้วยเช่นกัน เช่น ผู้หญิงที่มีรสนิยมชอบผู้หญิง ทำให้ผู้หญิงไม่สามารถรวมพลังกันเรียกร้องสิทธิในการกำหนดตัวตนและชีวิตของตัวเองได้อย่างแท้จริง เพราะหากความเป็นหญิงเปิดกว้างจนเป็นพื้นที่ให้ผู้หญิงทุกคนที่ระบุตัวเองเป็นผู้หญิงยืนหยัดเคียงข้างกันอย่างมีศักดิ์ศรี ระบบชายเป็นใหญ่ก็จะสูญเสียเครื่องมือสำคัญในการควบคุมผู้หญิงเมื่อกรอบความเป็นหญิงคับแคบจนทุกคนต้องพิสูจน์ตัวเองตลอดเวลาเพื่อเข้าไปอยู่ในกรอบนั้น ทั้งผู้หญิงแท้ ผู้หญิงข้ามเพศ ผู้หญิงที่รักผู้หญิง และผู้หญิงทุกรูปแบบย่อมได้รับบาดแผลร่วมกันไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง เพราะไม่มีใครสามารถหายใจได้เต็มปอดในกรอบที่เล็กเกินกว่าจะรองรับความเป็นจริงของตัวตนมนุษย์ได้ ทางออกคือการร่วมกันทลายกรอบแล้วเปิดพื้นที่สำหรับทุกความเป็นผู้หญิง เพื่อผู้หญิงทุกคนจะได้ใช้ชีวิตโดยไม่ต้องพิสูจน์คุณค่าของตัวเอง

บทความโดย : จิราเจต วิเศษดอนหวาย

ภาพประกอบโดย : ปิยวรรณ์ ทิวไผ่งาม

--------------------------------------------------------

#กองทุนส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ

#GenderEqualityForAll

#ร่วมกันสร้างพื้นที่ปลอดภัยสำหรับทุกเพศ

-------------------------------------------------

หากคุณคิดว่าคุณถูกเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ

สามารถยื่นคำร้องต่อ คณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ หรือสอบถามเพิ่มเติมได้ที่

E-Mail : genderact@dwf.go.th หรือโทร 0 2659 6756-7

กองทุนส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ

กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว